Ek İşlemler
Diş Sıkma / Gıcırdatma (Bruksizm) Tedavileri
Diş sıkma ve diş gıcırdatma (bruksizm), dişlerin istemsiz biçimde sıkılması veya sürtünmesi ile seyreden bir durumdur. Bazı kişiler bunu sadece uykuda yaşar, bazı kişilerde gündüz “fark etmeden sıkma” daha baskındır. Her bruksizm mutlaka tedavi gerektirmez; planlama çoğu zaman şikâyetin şiddeti, dişlerde oluşan hasar, çene-kas semptomları ve risk profiline göre hasta ile birlikte yapılır.
Bruksizm nasıl anlaşılır? (Belirtiler)
- Dişlerde aşınma, çatlak veya kırık eğilimi
- Sabahları çenede yorgunluk, şakakta gerginlik
- Çene eklemi çevresinde ağrı/klik (her zaman bruksizm değildir ama eşlik edebilir)
- Dişlerde hassasiyet, dolgu/kaplamalarda tekrarlayan sorunlar
- Uyku partnerinin fark ettiği gıcırdatma sesi (her zaman olmaz)
Neden olur? (Tek bir nedeni yok)
Bruksizmin “tek sebebi” yerine, çoğu zaman bir riskler toplamı gibi düşünmek daha gerçekçidir. Sık konuşulan başlıklar:
- Stres, kaygı, yoğun tempo
- Uyku kalitesinin bozulması (uyku bölünmesi vb.)
- Bazı kişilerde kafein/alkol, nikotin gibi tetikleyiciler
- Bazı ilaçlar ve kişisel yatkınlıklar
- Diş sıkmanın gündüz alışkanlık haline gelmesi (“farkında olmadan sıkma”)
Diş kapanışının (oklüzyon) bruksizmin “ana nedeni” olduğu fikri güncel yaklaşımlarda daha temkinli ele alınır. Bu nedenle geri dönüşü olmayan işlemler yerine, çoğu plan koruyucu ve basamaklı ilerler.
Tedavide ana hedefler
- Dişleri ve restorasyonları hasardan korumak
- Kas/çene bölgesi şikâyetlerini azaltmak
- Tetikleyicileri (uyku, stres, alışkanlık) daha yönetilebilir hale getirmek
- Gereksiz ve geri dönüşsüz müdahalelerden kaçınarak kademeli plan kurmak
En sık kullanılan yaklaşımlar
1) Gece plağı (oklüzal splint)
Gece plağı, dişler arasında bir bariyer oluşturarak aşınmayı ve yükün zararını azaltmayı hedefler. “Bruksizmi tamamen bitirir” diye düşünmek yerine, çoğu kişi için koruyucu bir kalkan gibi değerlendirmek daha doğru olur. Sert/yumuşak gibi seçenekler ve tasarım, kişinin diş yapısı ve şikâyetine göre seçilir.
2) Gündüz sıkmayı azaltma (davranış farkındalığı)
Gündüz sıkma baskınsa, en etkili adımlardan biri farkındalık + küçük davranış değişiklikleridir:
- Gün içinde “dişler temas etmiyor, dudaklar kapalı, çene gevşek” alışkanlığını hedeflemek
- Çene sıkmayı tetikleyen anları fark edip kısa “gevşeme molaları” eklemek
Bu yaklaşım, bazı kişilerde tek başına bile belirgin rahatlama sağlayabilir.
3) Tetikleyicileri yönetme (uyku ve yaşam tarzı)
Herkese aynı öneri yazılmaz; ancak bazı kişilerde uykuyu düzenlemek, akşam geç saatlerde yoğun kafein/nikotin/alkolü azaltmak ve stres yükünü yönetmek, şikâyetin şiddetini düşürmeye yardımcı olabilir.
4) Ağrı ve kas gerginliği için destekleyici yaklaşım
Kas ağrısı baskınsa; hekim değerlendirmesine göre ısı uygulaması, basit egzersizler veya fizyoterapi yaklaşımı gündeme gelebilir. Bazı vakalarda kısa süreli ilaç desteği (kişiye özel) değerlendirilebilir.
5) Botulinum toksin (seçilmiş vakalarda)
Kas aktivitesi çok baskın olan, dişlerde belirgin hasar riski taşıyan veya diğer yöntemlerle yeterli kontrol sağlanamayan bazı kişilerde destekleyici seçenek olarak değerlendirilebilir. Etkisi geçicidir ve doz/planlama kişiye göre yapılır.
Bruksizm yönetiminde hızlı görünen ama geri dönüşsüz adımlar her zaman doğru seçim değildir. Bruksizm kontrolsüzse kaplama/lamina gibi işlemler daha hızlı hasar görebilir. Oklüzyon düzenleme gibi geri dönüşsüz işlemler ise ancak çok özel endikasyonlarda ve kapsamlı değerlendirme sonrası düşünülür. Çoğu kişi için daha güvenli yaklaşım: koruyucu + izlem + kademeli plan.
Ne zaman değerlendirmeyi geciktirmemek iyi olur?
- Dişlerde çatlak/kırık şüphesi
- Şiddetli çene ağrısı, ağız açmada kısıtlılık
- Tek bir dişte ısırınca belirgin ağrı
- İmplant/kaplama gibi restorasyonlarda tekrarlayan kırılma
- Uyku düzeninin bozulması ve sabahları belirgin çene yorgunluğu