Enfeksiyon Kontrolü (Non-Cerrahi)
Diş Taşı Temizliği (Detertraj) Nedir?
Diş eti hastalıklarının başlangıcında sık görülen zincir: plak (biyofilm) birikir, zamanla sertleşerek diş taşına dönüşür ve diş etinde iltihabı tetikleyebilir.
Bu sayfa; “Diş taşı temizliği nedir?”, “Acıtır mı?”, “Ne sıklıkla yapılmalı?” gibi soruları net biçimde yanıtlamak için hazırlanmıştır.
Diş taşı (tartar) neden önemlidir?
Plak, doğru fırçalama ve diş arası temizliğiyle düzenli olarak uzaklaştırılabilir. Ancak yeterince temizlenmeyen alanlarda plak mineralleşerek diş taşına dönüşebilir. Diş taşı iki nedenle kritiktir:
- Pürüzlü bir yüzey oluşturur: Bu yüzey yeni plak birikimini kolaylaştırır.
- Diş eti çizgisini irrite edebilir: Diş eti kanaması, şişlik ve hassasiyet gibi belirtiler artabilir.
Kısacası diş taşı, “sadece estetik bir sorun” değildir; diş eti iltihabının (gingivitis) sürmesine ve bazı kişilerde sürecin derinleşmesine zemin hazırlayabilir.
Detertraj neyi hedefler?
Detertrajın amacı yalnızca “görünen taşları kazımak” değildir. Hedef:
- Diş eti çizgisi çevresindeki sert ve yumuşak birikimleri uzaklaştırmak
- Diş eti dokusunun daha sağlıklı hale gelmesini desteklemek
- Diş eti kanaması, şişlik ve ağız kokusu gibi şikâyetleri azaltmaya yardımcı olmak
- Ev bakımının etkisini artırmak (pürüzsüz yüzey = daha kolay temizlik)
Diş taşı temizliği nasıl yapılır?
Uygulama, kişinin birikim miktarına ve diş eti durumuna göre değişebilir. Genel olarak:
1 Değerlendirme
Diş eti kanaması, cep derinliği şüphesi ve taş birikim bölgeleri değerlendirilir. Gerekirse röntgen ve periodontal ölçümler planlanır.
2 Temizlik (ultrasonik ve/veya el aletleri)
Ultrasonik cihazlar (titreşimli scaler) ve/veya el aletleriyle diş taşı uzaklaştırılır. Amaç diş yüzeyini aşındırmak değil, birikimi kontrollü şekilde temizlemektir.
3 Polisaj (cilalama)
Bazı durumlarda yüzey daha pürüzsüz hale getirilerek plak tutunması azaltılmaya çalışılır. Gereklilik kişiye göre belirlenir.
Diş taşı temizliği acıtır mı?
Çoğu kişide detertraj rahatsızlık düzeyinde hissedilir; belirgin ağrı beklenmez. Ancak şu durumlarda hassasiyet artabilir:
- Diş eti iltihabı çok aktifse (kanama/şişlik fazlaysa)
- Diş eti çekilmesi varsa ve kök yüzeyleri açıktaysa
- Yoğun taş birikimi varsa
Hassasiyet eşiği kişiden kişiye değiştiği için, gerektiğinde lokal anestezi seçenekleri hekim tarafından değerlendirilebilir.
Temizlik sonrası neler normaldir, neler değildir?
Normal sayılabilecek durumlar
- 24–48 saat hafif hassasiyet
- İlk günlerde hafif kanama (özellikle iltihap aktifse)
- Soğuk-sıcak hassasiyeti (genelde kısa süreli)
Değerlendirme gerektirebilecek durumlar
- Şiddetli ağrı
- Günlerce artarak devam eden kanama
- Şişlik, irin/akıntı, kötü koku-tatın belirginleşmesi
- Isırma sırasında tek bir dişte “batma/sızlama”
Diş taşı temizliği diş minesini inceltir mi?
Doğru teknikle yapılan profesyonel temizlikte hedef mineyi aşındırmak değil, birikimi uzaklaştırmaktır. Diş yüzeyinin “daha boşluklu/ara açılmış gibi” hissedilmesi çoğu zaman şundan olur: Taşlar, özellikle diş aralarında “dolgu gibi” bir tabaka oluşturur; temizlenince gerçek yüzey ortaya çıkar.
Detertraj ne sıklıkla yapılmalı?
“6 ayda bir şart” gibi tek bir kural herkese uymaz. Sıklık; taş oluşum hızı, diş eti kanaması, sigara kullanımı, diyabet gibi riskler, ortodontik tel/implant varlığı ve ev bakım kalitesi gibi faktörlere göre belirlenir.
- Bazı kişilerde yılda 1 yeterli olabilir.
- Bazı kişilerde 3–4 ayda bir destekleyici bakım daha uygun olabilir (özellikle geçmişte periodontitis öyküsü olanlarda).
Detertraj tek başına yeterli olur mu?
Eğer sorun sadece diş eti çizgisi seviyesinde birikim ve gingivitis ise detertraj ve ev bakımı düzenlenmesi çoğu zaman güçlü bir başlangıçtır. Ancak diş eti altında birikim ve cep şüphesi varsa veya periodontitis bulguları (kemik kaybı, cep, diş hareketi vb.) bulunuyorsa ek non-cerrahi işlemler gündeme gelebilir. Bu noktada bir sonraki başlık olan subgingival küretaj / kök yüzeyi düzleştirme devreye girer.
Evde bakım: Detertrajın kalıcı etkisi için 4 pratik adım
- Günde 2 kez, 2 dakika fırçalama (yumuşak/orta sertlikte fırça)
- Günde 1 kez diş arası temizliği (arayüz fırçası veya diş ipi)
- Kanama varsa “kaçmak” yerine doğru teknikle düzeni sürdürmek
- Kontrol randevularını aksatmamak (risk profilini stabil tutar)